लामो समयसम्म नेपालको कम्युनिष्ट आन्दोलनमा कठोर संघर्ष गर्ने राजनीतिक व्यक्तित्व हुन् जयकृष्ण गोइत । तत्कालिन नेकपा माओवादीको मधेशी मुक्तिमोर्चाका नेतृत्व तहमा रहेर मधेश र मधेशी जनताको हक अधिकारका लागि उनले सशक्त आवाज उठाएका थिए । सोही क्रममा माओवादीबाट विद्रोह गरेर २०६१ साल साउन १० अखिल तराई मुक्ति मोर्चाको केन्द्रिय संयोजक भएर तराई–मधेशमा सशस्त्र क्रान्तिको शंखनाद गरेका थिए । तराईमा सशस्त्र आन्दोलनको सुत्रपातकर्ता गोइतको नेतृत्वमा मधेश मुक्ति टाइगर्स तराई, अखिल तराई मुक्ति मोर्चा र तराई कोबरा बीच असोज ३ गते कार्यगत एकता भई संयुक्त मुक्ति मोर्चाको गठन भएको छ । मोर्चाको समेत संयोजक रहेका उनीसँग नेपालको संविधान, वर्तमान राजनीतिक आन्दोलन र मधेश आन्दोलनको सन्दर्भमा श्यामसुन्दर यादवले हालै गरेको कुराकानीको केही अंशः

नेपालको संविधान २०७२ असोज ३ गते जारी भएको छ, यस विषयमा तपाईको प्रतिक्रिया के छ ?

हामीले त पहिलो संविधानसभालाई पनि विरोध गरेका थियौं । संविधानसभाको चुनावमा भाग नलिन आह्वान नै गरेका थियौं । पहिलो संविधानसभा संविधान नै नबनाई भङ्ग भयो । दोस्रो संविधानसभाबाट जारी गरिएको संविधान त झन तराई (मधेश)का जनताहरुको विरोधमा छ । यो संविधानले मधेशी थारु, मुस्लिम, दलित, आदिवासी, जनजातीलगायतका पछाडि पारिएका समुदायलाई पुनः दास बनाउने काम भएको छ ।

यो संविधानलाई तराई–मधेशका जनताले स्वीकार गरेको छैन । तपाईलाई थाहै होला, जुन संविधान जारी गरेको छ त्यो दिन पनि निहत्था जनतामाथि राज्यले वर्वरतापूर्वक गोली हानेर मधेशी जनताको जनताको लाशलाई कुल्चेर अगाडि बढेको छ । जनताले टाउँको र छातीमा गोली खाएर भए पनि पहाडी खस शासकहरुले जारी गरेको संविधानको विरोध गरेको छ ।

संविधान जारी भएकोमा जनताले खुशीयाली पनि मनाएको छ नि ?

तराई–मधेश उपनिवेशिक उत्पीडन छ । संसारको इतिहास छ, जो मालिक हुन्छ र जो उपनिवेशिकमा गुलाम हुन्छ उसमाथि शासन गर्न दिइने पीडामा खुशीयाली मनाउनु स्वभाविक हो । तर शासकवर्गले ठूलो अपराध गरेको छ । तराई मधेशका जनताले गोलीको जवाफ गोलीले दिनेछ ।

मधेशवादी दलहरुले स्वायत मधेश प्रदेशसहितको माग राखी करिब पौने दुई महिनादेखि आन्दोलनलाई निरन्तरता दिँदैआएका छन् अहिलेसम्म माग सम्वोधन नहुनुमा के कारण होला ?

हेर्नुस्, ब्रिटिश इष्ट इण्डिया कम्पनी र ब्रिटिश शासकले आफ्नो स्वार्थका लागि नेपाललाई हस्तान्तरण गरेको छ । ३१ जुलाइ १९५० मा नेपाल–भारत बीच भएको सन्धीको धारा ८ अनुसार तराईमाथि नेपालको शासन गर्ने अधिकार छैन । राजनीतिक विज्ञान हो इतिहास र राजनितीक रुपमा हे¥यो भने तराई स्वतन्त्र छ । हामीहरु यो संकल्पलाई पुरा गर्न चाहन्छौं । तराईवासीको यसैमा कल्याण छ । कुर्सीको लोभ भएका नेताले प्रदेशको कुरा उठाउँदैआएको छ । यसले मधेशी जनताको मुक्ति हुँदैन । यदी हिम्मत छ भने बसेर छलफल गरोस् मधेशी जनतालाई जज बनाइयोस् आफै प्रष्ट हुन्छ हामी कुन आधारमा स्वतन्त्रता मागिरहेका छौं र उनीहरुले कुन आधारमा संघीयतमा मागिरहेको छ ? युएनओलाई चिट्ठी लेखिसकेका छौं ।

युएनओको मध्यस्थतामा वार्ता होस् यदी हाम्रो मुद्दा गलत साबित भयो भने बन्दुक फ्याँकेर राजनीति गर्न छाडिदिन्छु । स्वतन्त्रता नभएसम्म तराई मधेशका जनताको आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, भाषिक, सांस्कृतिक अधिकार र आफ्नो राष्ट्रिय पहिचान कायम हुन सक्दैन । नेपाली शासनबाट मुक्ति नपाएसम्म मधेशी जनताको कल्याण असम्भव छ ।

हालै जारी भएको संविधानमा त मधेशबाट निर्वाचित मधेश सभासद्हरुले पनि हस्ताक्षर गरेको छ, यो संविधान कसरी मधेश विरोधी भयो ?

नेपाली कांग्रेस, एमाले र नेकपा माओवादीमा रहेका मधेशीहरु नेता होइन, उनीहरुका खेताला हुन्, गुलाम हुन् । उनीहरुले धेरै ठूलो अपराध गरेको छ । संविधान बनाउने नाममा निहत्था मधेशी जनतामाथि निर्ममतापूर्वक गोली चलाइएको छ ।

मधेशबाट निर्वाचित सभासद्हरुले संविधानमा हस्ताक्षर गरेर आत्मसमर्पण गरेको छ । सहीद रातो र तातो रगतले राष्ट्रपति डा. रामवरण यादवले संविधानमा हस्ताक्षर गरी घोषणा गरेको छ । मधेशी जनतालाई मारेर संविधान जारी गर्ने सभासद्हरु भन्न चाहन्छु ‘एक पटक तपाईहरु चार वर्षिय बालक चन्दन पटेल, १४ वर्षिया रामशिला मण्डलको परिवार भए एकपटक सोचिदिनुस् । नेपाल सरकारलाई तराईका मूल निवासीहरुमाथि गोली चलाउने अधिकार छैन । नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र सेना परिचालन गरी मधेशी जनतालाई गोली हान्न लगाएर संविधान जारी गरेको छ । संविधानमा हस्ताक्षर गर्ने सभासद्हरुलाई मधेश छिर्ने अधिकार छैन ।

कैलालीको टिकापुरमा भएको घटनाको विषयमा यहाँको धारणा के छ ?

तराई मधेशका मूल निवासीहरुलाई नेपाली राज्यसत्ताले अहिलेसम्म स्वीकार गरेको छैन । तराई–मधेशका जनताले स्वीकार गरेको छैन । तराई मधेशका मूल निवासीहरुलाई नेपाली राज्यसत्ता र नेपाली समाजले अहिलेसम्म स्वीकार गर्न सकेको छैन । यहाँसम्म कि नेपालका मानवअधिकारवादी र पत्रकारहरु पनि नेपाली राज्यसत्ताको पृष्ठपोषक भएर काम गरिरहेको छ । उनीहरुमाथि आश गर्नु व्यर्थ छ । यसको ज्वलन्त उदाहरण हो २०६३ सालको नेपालगञ्ज घटना । त्यही संयुक्त राष्ट्र संघको क्षेत्रीय कार्यालय थियो, उक्त कार्यालयको प्रमुख पहाडी थिए । त्यत्रो ठूलो घटना हुँदा पनि प्रतिवेदनसम्म सार्वजनिक गरेन ।

मधेशी जनताको शालिनतापूर्ण आवाजलाई पहाडी शासकवर्गले स्वीकार गर्न चाहेको छैन । तराई मधेशमा यदी कुनै समुदायको उत्पीडन भएको छ भने त्यो समुदाय हो । पश्चिमका थारुहरुलाई दास, कम्लरी, कमैया बनाउनुका साथै शासकवर्गले अस्मितामाथि समेत प्रहार गरेको छ । थारुहरुले ज्यादतीको प्रतिकार गर्नुलाई अन्यथा भन्न मिल्दैन । आफ्नो हक अधिकारका लागि तराई मधेशका जनताले बलिदानी दिएको छ, उक्त बलिदानीको बद्ला युद्ध मैदानबाटै जनताले लिने छन् । कतिलाई मार्छ ? एउटाको सहादत हुन्छ हज्जारौं जन्मिन्छ । मधेशी सपूतहरुको बलिदानीको बदला लिन जस्तोसुकै लडाई लड्न हामी तयार छौं ।

यता मधेशवादी दलहरुले आन्दोलनलाई सिमा नाका केन्द्रित गरेको छ भने उता भारतले अघोषित नाकाबन्दी गरेको भनिन्छ नि ?

आदिकालदेखि मधेशीहरु यही भूमीमा बसोबास गर्दैआएका छन् । पहाडीहरु कुमायु, गढबाल, चितौढ, मेघालय, कर्णाटक आदि ठाउँहरुबाट आएका हुन् । मधेशको आफ्नै इतिहास र पहिचान छ । ऐतिहासिकताको प्रमाण अवधी भाषामा लेखिएको रामायण, प्राचीन मिथिला राज्यको राजधानी जनकपुर, बुद्ध, राजा जनक, राजा विराट, जानकी आदि छ । उनीहरुले अहिले आफूलाई मूल निवासी बुझिरहेका छन् भने मधेशीलाई आप्रवासी बुझिरहेका छन् ।

भारतीय पक्षबाट यदी कुनै गल्ती हुन्छ भने त्यसको सजाय मधेशी जनतालाई भोग्नुपरेको छ । यसको ज्वलन्त उदाहरण हो ऋतिक रोशन काण्ड । बोल्यो ऋतिकले तर पिटाइ खायो मधेशीले । राजविराजमा आयोजित सभामा सप्तरीकै खुशीलाल यादव प्रहरीको गोलीको शिकार भए । अहिलेसम्म मधेशी समुदायले सामाजिक लोकतन्त्रको अनुभूती गर्न पाएको छैन ।

मधेशमा जारी आन्दोलनलाई नेपालका जिम्मेवार नेताहरुले भारतबाट सञ्चालित भएको हो भनेर भन्दैआएको छ नि ?

यो भ्रम श्रृजना गर्ने हतकण्डा मात्र हो । पृथ्वीनारायण शाहले अंग्रेजबाट तराई लिएदेखि नै विभेद तथा षड्यन्त्र हुँदैआएको छ । मकवानपुर राज्यबाट कमला नदीदेखि चितवनको ठोरी नाकासम्मको भूभाग लिएपछि त्यतिबेलै अत्याचार सहन नसकेर पाँच सय मूल निवासी भाग्न बाध्य भए । भारतको बेतियाका वाणिज्यदूतले उनीहरुलाई बसाएको इतिहास छ ।

मधेशी जनताको सामु समेत एउटा गम्भीर सवाल छ, मूल निवासी कि भारतीय आप्रवासी । भारतबाट तराईका जनताभन्दा बढी लाभ पहाडीहरुले लिइरहेका छन् । यदी भारत हामी तराई मधेशका मूल निवासीहरुलाई सहयोग ग¥यो भने नेपालमा राणा शासन, पञ्चायती व्यवस्था, शाही शासनको अन्त्य भए झैं तराई मधेशका जनता स्वतन्त्र हुने निश्चित छ ।

तपाईहरुले छुट्टै तराई मधेशको कुरा गर्नु हुन्छ, भारतमा यस्तै मागहरु व्यापक रुपमा उठिरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा भारत लगायत अन्तर्राष्ट्रिय निकायले सहयोग र समर्थन दिँदैन नि ?

मधेश प्रदेश नदिए स्वतन्त्र मधेश लिने कुरा गरेर नेताहरुले जनतामा भ्रम छर्ने काम गरिरहेको छ । १९५० को सन्धी अनुसार गोर्खाल्याण्ड, ग्रेटर नेपाल र स्वतन्त्र तराई कुरा उठ्छ । बसेर बहस गरोस् म बहस गर्न तयार छु । ग्रेटर नेपालको कुरा उठ्दा टिष्टादेखि मेची र महाकालीदेखि सतलजसम्म भारतीय भूमी जोडेर कुरा उठाउँदा विखण्डनकारी नहुने, हामीले स्वतन्त्र तराईको कुरा उठाउँदा बिखण्डकारी हुने ? अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिनिधी राखोस् हामी बिखण्डन भन्छौं कि स्वतन्त्र ।

संघीयतामा मधेश प्रदेश भएपछि मधेशी जनताको हक अधिकार सुनिश्चित भईहाल्छन् नि ?

जनताले २०६३ सालको आन्दोलनमा पहाडी नेता तथा साहित्यकारहरुको शालिक तोडफोड गरिदियो । सरकारी कार्यालयहरुका नेपाल सरकारको ठाउँमा मधेश सरकार लेखेर देखाइदियो । तर मधेशवादी दलहरुले भने नेपाललाई संरक्षण गरेर राखेको छ । तपाई हेर्नुसन् आफ्नो आफ्नो पार्टीका नाममा अझैं नेपाल जोडेर राखेको छ । मधेश प्रदेशै लेखिदिए पनि यसले केही हुनेवाला छैन । शासनसत्ता नेपाली शासककै हातमा निहित रहन्छ ।

तपाईहरुको आन्दोलन निष्प्रभावी रह्यो नि ?

‘१८५७ मा भारतमा शुरु भएको आजादी आन्दोलनले मूर्त रुप पाउन ९० वर्ष लाग्यो । आन्दोलनको तिथि मिति हुँदैन । हामीले जनतालाई बुझाउन सकेनौं वा जनताले बुझेन । यद्यपी हामीले तराईमा सशस्त्र आन्दोलन गर्दैआएको मधेश मुक्ति टाइगर्स तराई, अखिल तराई मुक्ति मोर्चा र तराई कोबरा बीच असोज ३ गते कार्यगत भई संयुक्त मुक्ति मोर्चाको गठन गरेर संगठित रुपमा अगाडि बढ्ने संकल्प गरेका छौं । त्यसैले यो आन्दोलनलाई कुनै पनि शक्तिले रोक्न सक्दैन । हामीहरुले भावी सन्तानको परिकल्पना गरेर आन्दोलन गरिरहेका छौं । हामी आफ्नो मागमा दृढ छौं । तराई(मधेश) मूल निवासीहरुसँग विनम्रतापूर्वक आग्रह गर्न चाहन्छु कि एक मुठी चामल दिएर सहयोग गर्नुस्, आजादी हामी दिन्छांै । हामी प्राणको आहुती दिन तयार छौं ।

तपाईको बिचारमा मधेशी जनताको मुक्ति कसरी हुन्छ ?

भारतमा महात्मा गाँधीले ब्रिटिससँग शान्तिपूर्ण आन्दोलन गरेको थियो । नेपाल सरकारको जस्तो हिंसक त्यतिबेलाको ब्रिटिश सरकार हिंसक थिएन । ‘आन्दोलनको स्वरुप कस्तो हुने हो ? यसको माग निर्धारण राज्यको शैली र व्यवहारमा निर्भर गर्दछ । मधेशी जनता अब सचेत भइसकेको छ, जनताले बन्दुकको जवाफ पनि दिन जानेको छ ।’ शान्तिपूर्ण आन्दोलन नियन्त्रणभन्दा बाहिर गइसकेपछि ढाडभन्दा तलमात्र गोली हान्ने अन्तराष्ट्रिय नियम रहे पनि शान्तिपूर्ण आन्दोलनमा टाउँको र छातीमा निशाना बनाइएको छ ।

शान्तिपूर्ण आन्दोलनकै जगमा नेपाललगायत विश्वका विभिन्न देशहरुमा परिवर्तन भएको इतिहास हुँदैहुँदै हतियारबन्द आन्दोलन किन ?

नेपालीहरु हिंसक हुन्छ । भीमसेन थापापछिका सबै प्रधानमन्त्रीहरुको हत्या भएको छ । तराईमा बुद्ध जन्मिएको छ । यहाँका वासिन्दाहरु शान्तिप्रेमी छन् तर शान्तिपूर्ण आन्दोलनमा पनि गोली चलाएर मधेशी जनतालाई मार्ने काम हुन्छ भने चुप लागेर बस्नु उचित छैन । बन्दुकको जवाफ बन्दुकले नै दिनुपर्दछ । आइरन कट्स आइरन, डायमण्ड कट्स डायमण्ड । यदी जवाफ दिइएन भने पहिलो मधेश आन्दोलनमा ५२ जनाको सहादत हालको आन्दोलनमा करिब चार दर्जनको सहादत भएको छ । के हामी यसरी नै बलिदान दिईरहने ? महोत्तरीको घटनामा प्रहरीको गोलीबाट नातीको मृत्यू भएपछि कफन (कात्रो) लिन जाने क्रममा हजुरबुवालाई गोली हानेर मारिदियो । आदर्शवान रामले पनि अत्याचारी रावणको अन्त्य गर्न र भगवान कृष्णले पनि कंशमाथि अस्त्र उठाएको छ । अत्याचार भएपछि अवतार हुन्छ नै ।

अन्त्यमा, केही भनाइ छ कि ?

हामी पूर्व मेचीदेखि महाकालीसम्मको हामी स्वतन्त्र तराई मधेशको लागि संघर्ष गरिरहेको कुरा आमजनतालाई जानकारी गराउन चाहन्छु । हामीले त अहिले पनि भनिरहेका छौं संयुक्त राष्ट्रसंघको मध्यस्थतामा वार्ता होस् । यदी वातावरण बनाइएन भने हामी लड्छौं । हामी यस्तो वातावरण बनाउँछौ कि पुस्तौंपुस्तासम्म लड्नेछ । पञ्जाबका गुरु गोबिन्द सिंहले हरेक पञ्जाबीलाई लडाकु जाति बनाईदिएको छ । मधेशी युवालाई मेरो आग्रह छ, अब धोती लगाउनु पर्र्दैन, अब कम्व्याक्ट ड्रेस लगाएर जुलुसमा आउनुस् ।  – न्यूज टुडे

4 COMMENTS

  1. गोहित जि,
    पढेलेखेका मान्छे तर्कमा मात्र बलियो हुन्छन्, व्यवहारमा मुर्ख सावित हुन्छन् । २१ औं शताब्दिको यो वैज्ञानिक र प्रगतिशिल युगमा ढुंगे युगको कुरा गर्नु कुवाबाट भ्यागुता कराए झैं हुन्छ । जुन नेताले परिवर्तनलाई आत्मसात गर्न सक्दैनन् त्यो डेट एक्सपायर नेता हुन्छ । तपाईको प्राय जसो सबै अन्तर्वार्ताहरु पढ्ने मौका पाएको छुं तर हरेक अन्तर्वार्ता पढेपछी मेरो सामु तपाईको तस्विर एउटा हताश मानशिकता बोकेको एकल व्यक्ती सोचले वरपरको आवाजलाई सुन्न नसक्ने व्यक्तिको बन्दै गएको छ । यो युगमा तपाई जस्तो संकिर्ण सोच भएको व्यक्ती कसरी सम्भव छ मलाई आश्चर्य लाग्छ । आम नेपाली जनता चाहे पहाडका हुन् या तराईका सबै उस्तै हालतमा छन् उस्तै गरिबिमा छन् कुनै पनि नेताले अहिले सम्म जनताको लागी भनेर केही लछारपाटो लगाएको प्रमाण कतै छैन । त्यही जनताको मत लिएर आफुलाई जन प्रतिनिधी हुं भन्नेहरुले करौडौं अर्बौ कुम्ल्याएका छन् । तर पनि नेताहरुको व्यवहार प्रति खासै वास्ता नराख्ने जनता सिर्फ यति चाहन्छन् की- पढ्न पाईयोस, पढेर जागीर खान पाइयोस्, व्यवसाय गर्न पाईयोस्,निर्भय ढंगले पूर्व मेची देखी पश्चिम महाकाली सम्म जान पाईयोस्, संसारमा भईरहेको विकाश र प्रविधी संग साक्षात्कार हुन पाईयोस् । यो चाहना पहाडेको पनि हो र तराईबासीको पनि हो । यति मात्र हो यो भन्दा बढी आम जनताको चाहना केही छैन । किनकी जुनै तन्त्र आए पनि काम नगरी खान पाईदैन भन्ने सबैलाई थाहा छ । तराईको असल हित चाहने हो भने यदि तराईको हितैषी हो भने तराईमा सडक, शिक्षा, स्वास्थ, रोजगारी, उत्पादनको लागी संघर्ष गर्नुस् । तराईका युवाहरुलाई वर्तमान बिश्वमा आईरहेको प्रविधीहरुको शिक्षा दिने तर्फ अग्रसर हुनुहोस् जसको कारण जहां गए पनि उनीहरुले मौका पाउन् । तपाई त उनीहरुको विकाश गर्नुको साटो फगत आफ्नो रोगी बिचारधारा लदाएर उनीहरुलाई अपराध तर्फ मोड्न चाहनु हुन्छ ? के बन्दुक ले यो संसार मा कहिं कतै विकाश भएको देख्नु भएको छ ? ढुंगे युगबाट ब्यूंझनुहोस् र यथार्थको धरातलमा आउनुहोस् । यो राज्य भित्र बसेर यो माटोमा फलेको फुलेको खाएर यहि माटोमा रगत बगाउने कुरा गर्नु भनेको कति सम्मको धर्म हो ? विरोध मात्र गर्न धेरै सजिलो छ तर विरोध नहुने काम गर्नु धेरै कठिन छ । जनताको अभिमतबाट डराएर भागी भागी कुना लुक्ने अनि जनताको लागी भन्ने ? सोध्नुस् तराईका जनतको अभिमत के छ? त्यसैले थोत्रा राजनीतीका किताबबाट नयां युगलाई हेर्ने चश्मा खोल्नुस् । आज संसार भर हिंसा फैलिएको छ र त्यो हिंसाले को बनेको छ र ? के १० बर्षे संघर्षले नेपाल बन्यो ? । गर्व गर्नुस् आज हामी बिश्वको जुन कुनामा गए पनि मेरो देश नेपाल भन्न पाएका छौ । सगरमाथा, गौतम बुद्ध, जनक को देशको हुं भन्न पाएका छौं कति ठुलो परिचय छ हाम्रो । सोच्नुस् त ति भुटानी शर्णार्थी जो विदेशमा लगेर बसाईएको छ उनीहरुलाई तिम्रो देश कुन् हो भनेर सोध्दा कति पिडा महशुस गर्छन् होलान् ? हामी त सगौरव नेपाल भन्न पाएका छौ । हो धरातलिय आधारमा हामी विविधतामा छौ, तर त्यही अनेकतामा हामी एकता छौं । राम नारायण साह सरले अंग्रेजी हामीलाई अंग्रेजी पढाउनु हुन्थ्यो, जहिले पनि सम्झंदा म वहांलाई श्रद्धापूर्वक सम्झने गर्छु किनकी उहांको पढाउने शैली, बोली व्यवहार यती राम्रो थियो की कक्षा वितेको पत्तै हुंदैन थियो । तर त्यही स्कुलमा अरु सर मेरा सम्झनामा छैनन् । त्यसैले मिठो तराईमा बिष छर्ने काम नगर्नु होला ।

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.